مقالات ترجمه شده

روشهای تشخیص محتوای فیک: بررسی نمونه ای اعتراضات سال ۹۶ ایران

لزوم مقابله با انتشار محتوای فیک در فضای مجازی و برخی از روش های شناسایی آن

محتواهای فیک (Fake)، دستکاری شده، جعلی، غلط انداز یا بدون سند درحال درنوردیدن فضای مجازی است. جالب اینجاست که تحقیقات مجله Science نشان می‌دهد سرعت دست به دست شدن فیک نیوز ها بیشتر از خبرهای واقعی است! اما یکی از بسترهای مهم انتشار چنین نوع از محتوا زمان وقوع تحولات، اعتراضات یا منازعات سیاسی است. چراکه در این فضا، کاربران دو دسته شده و به هر نوع «شبه‌خبر» ولو فیک اما موافق جریان خود علاقه زیادی نشان می‌دهند و آنرا منتشر می‌کنند. در حالی که باید توجه داشت اینگونه محتواها چه تبعاتی اجتماعی با خود به همراه دارند… تحریک اذهان و برانگیختن خشم عمومی، پیگیری مطالبات را از روند منطقی و موثر خود خارج کرده و تبدیل به بازی سیاسی صاحبان قدرت می‌کند.

لذا همه ما، فارغ از هر نوع گرایشی، دربرابر انتشار – خواسته یا ناخواسته – محتوای فیک مسئولیم و باید برای پاکسازی فضای مجازی از این نوع مطالب جعلی تلاش کنیم. اینجاست که لازم به نظر می‌رسد عموم کاربران به تفکر انتقادی و روش های شناسایی محتوای فیک مسلح شوند…

اما قدم اول این مسلح شدن، حساسیت پیدا کردن نسبت به محتوای فضای مجازی است. باید بپذیریم که فیک نیوز از آنچه می‌پنداریم به ما نزدیک تر است و هیچ کس – از عوام تا خواص – از آن در امان نیست! (رجوع کنید به پست «سوتی عجیب معصومه ابتکار در توییتر») لازم است پیش از به اشتراک گذاشتن هر پستی، نقادانه آنرا مورد بررسی و صحت سنجی قرار دهیم. مقاله زیر بررسی جالبی از سایت bellingcat درباره صحت سنجی عکسها و ویدیوهای جعلی منتشر شده در ایام اعتراضات دی سال ۹۶ ایران است.

این مطلب ترجمه‌ای از مقاله پایگاه اینترنتی بلینگ‌کت در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۸ تحت عنوان «فیلم‌های معتبر و جعلی از اعتراضات ایران» می‌باشد. انتشار آن به معنای تایید محتوای آن نمی‌باشد.

جمهوری اسلامی ایران شاهد عظیم‌ترین تظاهرات ضدّدولتی از زمان اعتراضات به انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۹ (۱۳۸۸) است. می‌توان از رسانه‌های اجتماعی، به درکی از این موضوع رسید؛ مثلاً با جستجو در توییتر برای یافتن پرتکرارترین هشتگ به زبان انگلیسی و فارسی: #IranProtests و #اعتراض_سراسری.

در سوی دیگر، فیلم‌های موجود در رسانه‌های اجتماعی راه خوبی برای رسیدن به درک بهتر از اتفاقاتی است که در ایران جریان دارند. اما همان‌طور که الکساندر کلارکسون (Alexander Clarkson؛ نویسنده کانادایی)، در سخنرانی خود در کالج کینگ لندن اشاره کرد، فضای دیجیتالی خشن حاکم بر ایران (مثل فیلتر کردن و حذف کانال‌های تلگرام) می‌تواند به این معنا باشد که تمرکز برای انجام تجزیه‌وتحلیل براساس فیلم‌های منتشر شده، ممکن است باعث شود نه ساعت‌ها، که حتی روزها از سرعت رخدادهای بیرونی عقب‌ بمانیم! چراکه در میان انبوه فیلم‌های درست از اعتراضات ایران، بخشی از آنها ویدیوهای فیک و جعلی هستند و ما برای داشتن تحلیل صحیح‌تر از اوضاع ایران، لازم است فیلم‌هایی را که برچسب اشتباه خورده و به غلط به ایران منسوب شده‌اند را بشناسیم.

البته اساسا شناسایی یک محتوای جعلی همیشه سخت و زمانبر نیست. به چند نمونه زیر توجه کنید:

دانشجوی ایرانی مفقود شده در تظاهرات

توییت زیر را درنظر بگیرید: دو عکس به آن ضمیمه شده و ادعا می‌کند عکس‌ها مربوط به «یک دانشجوی ایرانی» هستند که «تصمیم گرفته حجابش را بردارد» و آخرین بار «در تظاهراتی در دانشگاه تهران» رؤیت شده است.

توییت درباره دانشجوی ایرانی مفقود شده
ترجمه توییت: این عکسی از یک دانشجوی ایرانی است، که پس از تصمیم برای برداشتن حجاب، مفقود شده است. وی آخرین بار در تظاهراتی در نزدیکی دانشگاه تهران دیده شد. (لینک)

بااین‌وجود، یک جستجوی تصویر معکوس ساده نشان می‌دهد که این خانم نه یک دانشجوی ایرانی، که «میا خلیفه» نام دارد… یک بازیگر لبنانی-آمریکایی که در رسانه‌های اجتماعی بیشتر به‌خاطر حضور در فیلم‌های مستهجن مشهور است…

میا خلیفه بازیگر فیلم های مستهجن

اینگونه انتساب‌های غلط و بدون ارائه سند تصاویر و ویدیوها معضل مشترک دنیای مجازی امروزی است. برای درک بهتر این موضوع بیایید نگاه دقیق‌تری به چند نمونه دیگر از اینگونه ویدیوها و تصاویر فیکی که در میان دیگر محتواهای درست از اعتراضات ایران منتشر شده‌اند، بیندازیم.

تصویر اعتراضات یا صحنه فیلم سینمایی؟

توییت زیر عکسی از یک زن محجبه را نشان می‌دهد که لگدی در هوا به گروهی از پلیس‌های ضدّ شورش می‌زند. عنوان «Iran» برای این توییت درج شده است. همین عکس توسط سایت‌هایی مثل GreenLeft.org (یک هفته‌نامه استرالیایی) هم به اشتراک گذاشته شده است و در آن ادعا شده مربوط به تظاهرات فعلی ایران است.

تصویر جعلی از تظاهرات ایران

تصویر جعلی از تظاهرات ایران
انتشار تصویر مذکور در گزارش سایت GreenLeft از اعتراضات ایران در سال ۹۶

اما یک جستجوی تصویری معکوس ساده نشان می‌دهد که این عکس جدیدی نیست! یکی از نتایج گوگل به مقاله‌ی مشرق نیوز در سال ۲۰۱۴ رسید که نشان می‌دهد این تصویر مربوط به سکانسی از یک فیلم سینمایی ایرانی به‌ نام «قلاده‌های طلا» است، نه تصویر تظاهرات فعلی ایران! (رجوع کنید به «جدیدترین تصاویر از سیاسی‌ترین فیلم تاریخ ایران» در رجا نیوز)

(نکته جالب دیگر اینکه سایت greenleft در ابتدا عکسی را به عنوان پیش مقاله پست خود قرار داده بود که عنوان مقاله و توضیح زیر تصویر برای مخاطب برداشت را ایجاد می‌کند تصویر مربوط به معترضان ضدحکومتی است. در حالی که عکس مربوط به راهپیمایی موافقین حکومت در ۳۰ دسامبر (۹ دی) می‌باشد)

تصویر جعلی سایت greenleft از اعتراضات ایران
تصویری جعلی که هفته نامه greenleft ادعا میکند مربوط به اعتراضات مخالفان حکومت ایران است.

البته عمران فروز (Emran Feroz)، ژورنالیستی که این عکس را توییت کرده است بعدتر گفت که از تعلق داشتن این تصویر به یک فیلم آگاهی داشته است! وی این عکس را در فیدهای رسانه‌ی اجتماعی دوستان ایرانی‌اش دیده بوده که مثل خودش، «آن را به‌صورت نمادین منتشر کرده بودند». بااین‌وجود، عمران فروز بابت توییت گمراه‌کننده‌اش (۶۹ ریتوییت و ۱۰۰ لایک) عذرخواهی کرد.

فیلم تظاهرات ۳۰۰ هزار نفری

نمونه دوم، فیلمی است که توسط یک کاربر توییتر با نام کاربری @KamVTV – که در حوزه تولید گزارش‌های رادیویی سیاسی فعالیت می‌کند – به اشتراک گذاشته و ادعا می‌کند «۳۰۰،۰۰۰ معترضی» را نشان می‌دهد که در حال راهپیمایی «برای دموکراسی در ایران» هستند.

توییت جعلی درباره اعتراضات ایران
ترجمه توییت: واو! راهپیمایی ۳۰۰ هزار نفری دموکراسی در ایران! باور نکردنیست!

اما برای تشخیص فیک بودن این ویدیو کافیست به عنوان یا نام کسی که آن را بارگذاری کرده است دقت کنید! (BAHRAINDOCTOR بالای ویدیو را دیدید؟!)

این فیلم مربوط به «راهپیمایی تجدید میثاق با شهدا» (به عربی: مسیره‌الوفاء للشهداء) در روز ۲۲ فوریه ۲۰۱۱ در مانامای بحرین است که در جریان خیزش بحرین روی داد و ده‌ها هزار نفر در آن شرکت کرده بودند. در فیلم مذکور، به‌وضوح پرچم بحرین نیز دیده می‌شود.

فیلم اصلی راهپیمایی اعتراضی بحرینی ها
فیلم اصلی که مربوط به راهپیمایی اعتراضی بحرینی هاست، نه ایران! (لینک ویدیو)

البته جالب اینجاست که این توییت (که ۱۸ هزار نفر ریتوییت‌کننده و ۳۱ هزار نفر لایک‌کننده را گمراه کرده!) کماکان در زمان نگارش این مقاله موجود بود و حذف نشده است!

اعتراضات در کردستان / بوینس آیرس

سومین توییت (که البته بعدا حذف شد اما همچنان در برخی اکانت‌ها موجود است)، فیلم دیگری است که ادعا می‌کند ده‌ها هزار نفری را نشان می‌دهد که در کردستان «علیه رژیم ایران به پا خاسته‌اند».

توییت درباره تجمع اعتراضی مردم در کردستان
توییت درباره تجمع اعتراضی مردم در کردستان

اما یک سرچ ساده نشان می‌دهد این فیلم مربوط به اعتراضات در پایتخت آرژانتین، بوئنوس‌آیرس، در اوایل دسامبر ۲۰۱۷ را است. (حتی می‌توانید صدای مردم را در فیلم بشنوید که به زبان اسپانیایی صحبت می‌کنند.)

فیلم تظاهرات در پایتخت آرژانتین
فیلم اصلی که مربوط به تظاهرات در پایتخت آرژانتین است.

تظاهرات مخالفان حکومت یا راهپیمایی حامیان؟

چهارمین و آخرین توییتی که بررسی کردیم توسط مدیر دیده‌بان حقوق بشر، کنت راث (Kenneth Roth) منتشر شده و می‌گوید «ایرانیان که هیچ گزینه‌ای برای رأی دادن به رهبر خود ندارند، به خیابان‌ها آمده‌اند تا او را وادار به کناره‌گیری کنند.»

توییت مدیر دیده‌بان حقوق بشر درباره اعتراضات ایران
توییت گمراه‌کننده مدیر دیده‌بان حقوق بشر درباره اعتراضات ایران

بااین‌وجود، بازهم، یک جستجوی بر اساس عکس، ما را به این نتیجه می‌رساند که تصویر ضمیمه مربوط به راهپیمایی حامیان حکومت ایران در تهران است نه مخالفان آن. (عکس مذکور در پیش مقاله یک پست از سایت Times آمده است و در آنجا به این موضوع تصریح شده است.)

البته در اینجا نیز باید توجه داشت که هر چند راث در توییت خود لینک پست مذکور از سایت Times را هم آورده، و هیچ ادعایی هم درمورد تصویر نکرده است، اما توییت او آنقدر گمراه‌کننده بود که وی مجبور به حذف آن شد!

جمع‌بندی؛ ترفندهایی برای اعتبارسنجی فیلم

لزوم مقابله با انتشار و گسترش محتوای فیک امری جدی، ضروری و همگانی است.

عمران فروز (کاربری که توییت با تصویر فیلم قلاده‌های طلا را منتشر کرده بود) بعد از پذیرش اشتباهش در زیر توییت خود کامنت گذاشت و به Bellingcat گفت: «این عکس نشان می‌دهد که مردم، و به‌خصوص ژورنالیست‌ها و فعالان فضای مجازی باید در رسانه‌های اجتماعی بسیار هوشیار و مراقب باشند… چراکه همواره افراد بسیاری وجود دارند که منتظر مطالب اشتباه یا غلط‌ اندازی از این دست هستند تا از آن در جهت منافع خود بهره‌برداری کنند.»

و این سوء استفاده رسانه‌ای – عمداً یا غیر عمد – واقعاً اتفاق می‌افتد. مثلاً بعداً مشخص شد فیلمی که شبکه‌ی عمومی تلویزیون آلمان به‌نام ZDF پخش کرد و ادعا کرده بود مربوط به اعتراضات ضد حکومیتی سال ۲۰۱۷ ایران است، راهپیمایی حامیان حاکمیت این کشور است. (هرچند این شبکه فردای آن از این بابت عذرخواهی کرد اما هنوز توسط بلاگ‌های تحلیلگر بابت این اتفاق سرزنش می‌شود.) مشابه همین مورد درباره شبکه tvp لهستان نیز وجود دارد.

اشتباه شبکه ZDF آلمان در پوشش اعتراضات ایران
اشتباه شبکه ZDF آلمان در پوشش اعتراضات ایران: تصویر مربوط به راهپیمایی حامیان حکومت است (نوشته مشهد در گوشه تصویر)
اشتباه شبکه tvp لهستان در پوشش اعتراضات ایران
اشتباه شبکه tvp لهستان در پوشش اعتراضات ایران: متن زیرنویس: «موج اعتراضات در ایران – دو کشته شدند»

و یا نمونه دیگر تصویر توییت زیر است که کاربری به نام Majid Hakki آنرا درباره جنگ سایبری و پروپاگاندای رژیم ایران منتشر کرده است. اما کاربر دیگری به نام Collin Anderson آنرا صحت سنجی کرده و می‌گوید این تصویر مربوط چین است، نه مامور سایبری ایران.

تصویر دستکاری شده درباره اعتراضات ایران
تصویر فتوشاپ شده درباره جنگ سایبری و پروپاگاندای رسانه ای ایران در ایام اعتراضات ۹۶

به نظر می‌رسد محتوای فیک و دستکاری شده به همه جا رسوخ کرده است. و  دقیقاً به همین علت، صحت سنجی تصاویر و فیلم‌ها پیش از انتشارشان بسیار اهمیت دارد؛ چراکه هر چند انبوهی از فیلم‌های معتبر هم از تظاهرات ضدّحکومتی ایران وجود دارد اما انتشار محتواهای فیک و غلط متوقف نخواهد شد.

روشهای شناسایی محتوای فیک

۱. تشخیص تصویر جعلی

همیشه جستجوی معکوس عکس را هم با گوگل و هم با Yandex انجام دهید تا ببینید که عکس موردنظر پیش از این نیز در جایی منتشر شده یا نه. افزونه‌ی RevEye برای کروم و فایرفاکس، به شما امکان می‌دهد که روی هر تصویری راست کلیک کرده و فوراً جستجوی معکوس تصویر را انجام دهید. فقط چند ثانیه زمان می‌برد.

۲. تشخیص ویدیو جعلی

همیشه جستجوی معکوس تصویر برای نماهای فیلم را با Amnesty’s YouTube DataViewer انجام دهید. برای دانلود فیلم از توییتر می‌توانید از سایت downloadtwittervideo.com از این سایت دانلود کرده و در یوتیوب بارگذاری نمایید تا از این ترفند استفاده کنید. البته در پست‌های بعدی توضیحات بیشتری درباره روش‌های جستجو بر اساس ویدیو و فیلم برای شناسایی ویدیوهای جعلی معرفی خواهیم کرد.

۳. شناسایی موقعیت

با دو روش قبلی نشد؟! سعی کنید مکان جغرافیایی فیلم را پیدا کنید. ادعا شده در کجا فیلم‌برداری شده است؟ آیا می‌توانید با استفاده از عکس‌های مرجع و تصاویر ماهواره‌ای صحت این ادعا را بسنجید؟

 
برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *