مقالات ترجمه شده

کاربرد تصاویر خبری در اوسینت: بررسی نمونه‌ای حادثه نطنز

وقتی یک عکس و گزارش خبری، ابعاد تازه ای از انفجار نطنز را روشن می‌کنند...

حادثه انفجار در یکی از ساختمان‌های سایت غنی سازی هسته ای نطنز ایران در روز ۱۲ تیر ۱۳۹۹، همچنان یک اتفاق مبهم در فضای خبری کشور است. به طوریکه واقعیت ماجرا و علل وقوع آن همچنان با سوال های متعددی همراه است. در این گزارش از پایگاه علوم و امنیت بین المللی آمریکا (Institute for Science and International Security) می‌بینیم که چطور تصاویر ماهواره‌ای (GEOINT) و بررسی عکس‌ها و گزارش های خبری (OSINT) باعث شده‌اند تا کمی از ابعاد ماجرای حادثه نطنز روشن تر شود.

این مطلب ترجمه بخشی از مقاله پایگاه اینترنتی «موسسه علوم و امنیت بین المللی (ISIS)» آمریکا در تاریخ ۳ جولای ۲۰۲۰ تحت عنوان «آتش سوزی و انفجار مبهم در تاسیسات سانتریفیوژ پیشرفته‌ی جدید مجتمع نطنز ایران» می‌باشد. انتشار آن به معنای تایید محتوای آن نمی‌باشد.

حادثه انفجار در سایت هسته ای نطنز

پس از چند حادثه مبهم در ایران، از جمله انفجار‌ها و آتش‌سوزی‌هایی که طبق گزارش ها در یک مورد به مرگ ۱۹ نفر منجر شده، رسانه‌ها در ساعات اولیه ۲ جولای ۲۰۲۰ از وقوع یک آتش‌سوزی با انفجار در تاسیسات غنی سازی هسته ای نطنز خبر دادند؛ سایتی که سالن‌های بزرگ غنی‌سازی سوخت آزمایشی (Pilot Fuel Enrichment Plant (PFEP))، و ساختمان‌های پشتیبان را در خود جای داده است.

سازمان انرژی اتمی ایران (AEIO) در همان روز و در توضیح این حادثه اعلام کرد که «امروز صبح یکی از انبار های در دست ساخت، در فضای باز سایت نطنز دچار آسیب شده است» و عکسی از یک ساختمان تخریب شده منتشر کرد. در این گزارش، انطباق تصاویر زمینی منتشر شده با تصاویر ماهواره‌ای و مکان‌یابی جغرافیایی حادثه را با استفاده از (Google Earth) بررسی کرده ایم.

بررسی تصاویر ماهواره ای انفجار نطنز

در ابتدا اینطور به نظر میرسد که با توجه به تصاویر ماهواره‌ای، توصیف سایت خراب شده به عنوان یک «انبار»، کتمان فاحش حقیقت است. در واقع، آتش‌سوزی در یک کارگاه مونتاژ سانتریفیوژ رخ داده، که اولین بار در سال ۲۰۱۷ توسط یک موسسه {موسسه علم و امنیت بین المللی آمریکا} شناسایی شد، و بعد از اینکه حداقل شش سال طول کشید تا کامل شود، حداکثر فقط دو سال مورد استفاده قرار گرفت (شکل۱ و ۲ را ببینید).

نقشه ماهواره ای پتروشیمی نطنز
شکل۱. موسسه تشخیص داد که محل آتش سوزی، کارگاه مونتاژ سانتریفیوژ پیشرفته‌ی جدیدی بوده که در نزدیکی تأسیسات غنی سازی نطنز هستند، و کارگاه مونتاژ بخش مهمی از برنامه‌ی ایران جهت استقرار هزاران سانتریفیوژ پیشرفته محسوب می‌شود.
مکان‌یابی سانتریفیوژ نطنز
شکل۲. مکان‌یابی ساختمان در تصاویر ماهواره ای با استفاده از عکس زمینی توسط سازمان انرژی اتمی ایران منتشر شده است.

انبار یا مرکز مونتاژ سانتریفیوژ؟

ساخت این کارگاه در سال ۲۰۱۲ آغاز شد. در ژوئن ۲۰۱۸، بعد از اعلام خبر ساخت آن در رسانه ها و بازدید رئیس سازمان انرژی اتمی ایران علی‌اکبر صالحی، یک گزارش خبری از این محل منتشر شد. بهار ۲۰۱۹ عکسی که در آن افراد زیادی در مقابل ورودی این کارگاه ایستاده‌اند در رسانه‌ها منتشر گردید، که احتمالا به مراسم افتتاحیه‌ی این تأسیسات جدید با مراسمی از این درست مربوط می‌شد. نام تأسیسات به زبان انگلیسی در بالای ورودی نوشته شده است:«مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران (ICAC)».

تصویر بازدید خبرنگاران از مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز
{اوسینت‌دات‌آی‌آر: تصویر پایانی بازدید خبرنگاران در ۱ خرداد ۹۸ از مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز که مورد استناد گزارش ISIS است – محل سردر، پیاده‌رو، سقف و درخت‌های ورودی با تصاویر هوایی و ماهواره‌ای مطابقت دارد.} (منبع: پورتال انگلیسی سازمان انرژی اتمی ایران)

بر اساس عکسی که از این انبار، بعد از آتش‌سوزی و انفجار توسط سازمان انرژی اتمی ایران منتشر شده، به نظر می‌رسد که این حادثه، تخریب ساختاری قابل توجهی را به ساختمان وارد کرده باشد که در تَرَک‌های روی دیوار، درهای کَنده شده و همینطور پنل‌های سقف قابل مشاهده است. قاب ثابتی از یک فیلم دیگر که منطقه ای محصور شده با نوار زرد را نشان می‌دهد، تخریب دیوار شرقی را با جزئیات بیشتری نشان می‌دهد (تصاویر ۳ و ۴ را ببینید).

دیوار شرقی مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز
شکل۳. نمای نزدیک از دیوار شرقی مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران که تخریب شدید سقف را نشان میدهد.
نمای نزدیکتر از مرکز سانتریفیوژ نطنز
شکل۴. نمای نزدیک از دیوار شرقی مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران که نشان می‌دهد ساختمان با نوار زرد محصور شده است.

اما ناحیه‌ای که بیشترین آسیب را دیده است، در گوشه‌ی شمال شرقی ساختمان دیده می‌شود؛ جایی که دو دودکش تهویه بر روی سقف وجود دارد، این یعنی بخش زیر دودکش‌ها مرکز آتش‌سوزی و انفجار بوده است (تصاویر ۵ و ۶ را ببینید). ارزیابی ما این است که این منطقه احتمالا حاوی دو ژنراتور دیزلی کمکی جهت پشتیبانی برق، و چند مخزن سوخت در محل بوده است. و البته هر چند این بخش به عنوان «انبار» توصیف شده، اما واضح است که تنها بخش تخریب‌شده نبوده، و بخشی جدایی‌ناپذیر از ساختمان مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران محسوب می‌شده است.

مرکز آتش‌سوزی در گوشه شمال شرقی مرکز سانتریفیوژ نطنز
شکل۵. مرکز آتش‌سوزی در گوشه‌ی شمال شرقی ساختمان مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران بوده است (شمال در سمت راست پایینی واقع شده است). داخل کادر، بخشی از عکسی را نشان می‌دهد که در اوایل سال ۲۰۱۹ گرفته شده است.
عکس زمینی از گوشه شمال شرقی مرکز سانتریفیوژ نظنز
شکل۶.عکس زمینی از گوشه‌ی شمال شفرقی ساختمان مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران که نشان می‌دهد شدید‌ترین تخریب ناشی از آتش‌سوزی و انفجار در منطقه ای متمرکز شده که با توجه به وجود دو دودکش تهویه در بالای این بخش، احتمالا محل استقرار سوخت و ژنراتور‌های دیزلی کمکی است.

کاربرد سوله منفجر شده در نطنز چه بوده است؟

این کارگاه توسط شرکت فناوری سانتریفیوژ ایران (TESA) ساخته شده و به مونتاژ قطعاتی چون روتور‌های پیشرفته‌ی سانتریفیوژ، کلاهک‌ها و دیگر اجزای کلیدی مربوطه در حجم گسترده و مقیاس تولید اختصاص دارد. محصول نهایی این کارگاه نیز روتور‌های سانتریفیوژ پیشرفته و بسیار ظریف است. لازم است بدانید که مونتاژ روتور سانتریفیوژ، بخش محوری یک سانتریفیوژ گازی است. چرا که روتور بخشی است که با سرعت بسیار بالا  (رجوع کنید به جدول زیر) می‌چرخد. لذا به قطعاتی با استاندارد بالا و متعادل‌سازی بسیار دقیقی نیاز دارد. بعد از مونتاژ، دستگاه روتور به یکی از تأسیسات غنی‌سازی ایران انتقال یافته و در جدار بیرونی سانتریفیوژ جای می‌گیرد.

سرعت چرخش رتور سانتریفیوژهای ایران
موسسه علوم و امنیت بین الملل (ISIS) در گزارش فنی از سانتریفیوژهای ایران، سرعت چرخش روتور سانتریفیوژ IR-8 را بیش از ۵۵۰ متر بر ثانیه (۱۹۸۰ کیلومتر بر ساعت) اعلام کرده است.

بر همین مبنا، مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران که برای مونتاژ سانتریفیوژ‌های پیشرفته در مقیاس گسترده طراحی و مجهز شده، نقش کلیدی در برنامه‌ی هسته‌ای ایران برای استقرار هزاران سانتریفیوژ پیشرفته در تأسیسات غنی‌سازی زیرزمینی نطنز و تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم فوردو در اعماق زمین دارد.

آزانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) نیز در سال ۲۰۱۶، با استفاده از اختیاراتش در چارچوب پروتکل الحاقی، از این کارگاه – که آن زمان در حال ساخت و تکمیل شدن بود – بازدید کرد. بازرسان آژانس در زمان بازدید سال ۲۰۱۶ دریافتند که بسیاری از تجهیزات هنوز در جعبه‌اند. IAEA احتمالا بعد از آن هم از این کارگاه بازدید کرده است، از‌جمله بعد از شروع فعالیت آن. اما بعید است که این ساختمان تاکنون تجهیزات هسته‌ای را در معرض دید نیرو‌های امنیتی قرار داده باشد.

گزارش خبری هم که در ابتدای گزارش ذکر شد در سال ۲۰۱۹ از این مرکز گرفته شده، چیز زیادی از تجهیزاتی که معمولا در تأسیسات مونتاژ سانتریفیوژ دیده میشود نشان نمی‌دهد. در این فیلم ساختار بنا، «اتاق‌های پاک» (Clean Rooms) و اتاق‌های مخصوص فاقد پنجره و مجهز به تهویه که با دالان‌های طولانی به هم متصل‌اند دیده می‌شود. در بخشی از این فیلم، گزارشگر در حال عبور از ورودی اتاق پاک دیده می‌شود، با دیواره‌های آینه مانند دارای دریچه های هوا (شکل ۷ را ببینید).

فیلم تبلیغاتی مرکز سانتریفیوژ نطنز
شکل۷. سال ۲۰۱۸ در جریان یک فیلم تبلیغاتی، گزارشگر طی گردش در مرکز مونتاژ سانتریفیوژ ایران، در حال ورود به بخش اتاق پاک که در آن زمان هنوز کاملا فعال نبوده است.

نکته اینجاست که مونتاژ روتور سانتریفیوژ به محیطی بسیار پاک نیاز دارد، و این یعنی علاوه‌بر خسارت فیزیکی که احتمالا این حادثه‌ی انفجار به دنبال داشته است، خاکستر، بقایای آوار و گرد و خاک ناشی از آتش‌سوزی و انفجار می‌تواند عقب‌گرد و شکست قابل توجهی برای این تأسیسات ایران محسوب شود، هرچند هنوز معلوم نیست که انفجار بر اثر حادثه رخ داده است یا خرابکاری…

جمع‌بندی: اهمیت تصاویر خبری در رمزگشایی از حوادث

مسئله واقعیت اتفاق رخ داده در سایت غنی‌سازی نطنز همچنان در هاله‌ای از ابهام است. گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال عمدی و دخیل بودن طرف‌های خارجی در کنار سکوت مقامات رسمی ایران، بر پیچیدگی موضوع افزوده است. بی‌بی‌سی در ادعایی تایید نشده، یک گروه ناشناسی که خودش را «اپوزیسیون زیرزمینی در دستگاه امنیتی ایران» معرفی کرده، عامل حادثه دانسته است. نیویورک تایمز نیز از احتمال «دست داشتن اسرائیلی‌ها» گفته است. اما در چنین فضایی که جز نقل و قول‌های متناقض و دارای جهت‌گیری سیاسی فضای خبری را پر کرده است، استفاده از منابع باز اوسینت (OSINT) می‌تواند راهگشا باشد و بدور از پیش‌زمینه‌های سیاسی، ما را به واقعیت‌ها نزدیک‌تر کند.

در این گزارش دیدیم که چطور یک گزارش ساده خبری از افتتاح مرکز مونتاژ سانتریفیوژ در نطنز، یا یک تصویر ظاهراً بی‌اهمیت از سردر مرکز می‌تواند برای مشخص کردن واقعیت حادثه و سنجش ادعای «انبار بودن» محل انفجار به کار بیاید. موضوعی که مجددا به ما یادآوری می‌کند هر داده‌ای، هر چند به ظاهر بی‌اهمیت، در یک زمانی می‌تواند حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد…

مترجم:ر.سپهر

یک ابهام؛ سقف شیروانی

مقایسه تصویر مورد استناد موسسه علوم و امنیت بین‌الملل آمریکا از سردر مرکز مونتاژ سانتریفیوژ با تصاویر ماهواره‌ای از سوله یک ابهام دارد. در تصاویر ماهواره‌ای، محل ادعایی سردر، تقریبا در محل تلاقی دو تکه شیروانی شیب‌دار سقف است و در زیر پایین‌ترین نقطه سقف قرار دارد. در حالیکه در تصویر دسته‌جمعی خبرنگاران در روبه‌روی سردر مرکز، سقف مجموعه شیروانی یک تکه است و خبری از شیروانی دوم نیست.
تصویر اصحاب رسانه رو به روی سردر مرکز مونتاژ سانتریفیوژ
تصویر اصحاب رسانه رو به روی سردر مرکز مونتاژ سانتریفیوژ در ۱ خرداد ۹۸ (می ۲۰۱۹) – به شیب سقف توجه کنید.
تصویر گوگل ارث از نطنز
نزدیک ترین تصویر ماهواره ای گوگل ارث از سوله مورد نظر به زمان ثبت تصویر خبرنگاران (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۹) – به محل ادعایی سردر و تلاقی دو شیروانی در بالای آن دقت کنید.
نظر شما چیست؟ با مقایسه کدام المان میان دو تصویر (تصویر خبرنگاران و تصویر ماهواره)، می‌توان صحت محل ادعایی سردر را اثبات کرد؟ اگر دو تصویر با هم منطبق نیستند، با توجه به اجزای موجود در تصویر خبرنگاران، کدام ساختمان دیگر در تاسیسات نطنز می‌تواند مربوط به مرکز مونتاژ سانتریفیوژ باشد؟ جمع‌بندی خود را برای برای آی‌دی @osint_admin در پیام‌رسان تلگرام ارسال نمایید.
پی‌نوشت ۱: ویدیوی گزارش خبری صداوسیمای اصفهان از مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۹۷ که مورد استناد ISIS‌ در این گزارش بوده است:

پی‌نوشت ۲: منابع اوسینتی دیگری نیز در اینترنت درباره مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز و حتی تصاویری از داخل آن یافت می‌شود. از جمله:
  • مصاحبه صداوسیما با علی‌اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی، در تاریخ ۱۶ خرداد ۱۳۹۷ در نطنز و وعده تکمیل مرکز مونتاژ سانتریفیوژ تا یک ماه آینده پس از دستور رهبری در واکنش به عدم پایبندی آمریکا و اروپا به برجام.
مصاحبه صالحی درباره مرکز تولید و مونتاژ سانتریفیوژ
مصاحبه صالحی درباره مرکز تولید و مونتاژ سانتریفیوژ نطنز در تاریخ ۱۶ خرداد ۱۳۹۷
مصاحبه روزنامه خراسان با مدیر مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز
مصاحبه روزنامه خراسان با مدیر مرکز مونتاژ سانتریفیوژ نطنز – تصویر سردر مرکز در بالای تیتر آمده است.
گزارش ایسنا از بازدید خبرنگاران از نطنز و مرکز مونتاژ سانتریفیوژ
گزارش ایسنا از بازدید خبرنگاران از نطنز و مرکز مونتاژ سانتریفیوژ
پی‌نوشت ۳: تصویر ماهواره ای اختصاصی شرکت ماکسار از محل انفجار در تاسیسات هسته ای نطنز گرفته شده است. (برای دانلود نسخه با کیفیت اینجا کلیک کنید)
تصویر با کیفیت ماکسار از انفجار نطنز
تصویر ماهواره ای احتصاصی ماکسار (Maxar) از انفجار نطنز
 
 
برچسب ها

اوسینت دات‌آی‌آر

OSINT.ir یک رسانه تخصصی در حوزه «اوسینت و کارآگاهی در وب» است که فعالیت خود را از سال ۱۳۹۷ با سه محور «ایجاد آشنایی عمومی با اوسینت»، «کمک به ارتقای سطح سواد دیجیتال در جامعه» و «افزایش تفکر انتقادی در مواجهه با تهدیدات سایبری و اخبار جعلی» آغاز کرده است. بدین منظور، تهیه گزارش‌های تحلیلی با هدف ارائه نگرشی مستقل و متفاوت از سایر رسانه‌ها نسبت به مسائل گوناگون، و همچنین آموزش ابزار و تکنیک‌های OSINT در دستور کار این پایگاه است.

نوشته های مشابه

یک نظر

  1. نکته جالبی رو گفتید
    به نظرم میشه از طریق قد خبرنگارای توی عکس، تخمین زد فاصله سر در تا نقطه اوج سقف چقدره. بعد با تصویر ماهواره ای مقایسه کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *